previous arrowprevious arrow
next arrownext arrow
Shadow
Slider

The Sanctuary of Poseidon in Kalaureia

Το ιερό του Ποσειδώνα στην Καλαυρεία βρίσκεται στο μεγαλύτερο από τα δύο νησιά του συμπλέγματος του Πόρου στον Σαρωνικό κόλπο. Τα πρωιμότερα έως σήμερα κατάλοιπα της θέσης χρονολογούνται στην πρώιμη χαλκοκρατία, ενώ πλούσια ευρήματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού συνδέονται με κτίσμα που βρέθηκε στα βόρεια.

Δεν υπάρχουν ασφαλείς χρονολογικές ενδείξεις για την έναρξη λειτουργίας του ιερού. Στα τέλη, όμως, του 6ου/αρχές του 5ου αι. π.Χ., αποτελεί ήδη τη βάση αμφικτιονίας που, σύμφωνα με τον Στράβωνα, περιλαμβάνει εφτά πόλεις. Το 322 π.Χ. λαμβάνει χώρα το περιστατικό που βοήθησε να διατηρηθεί η μνήμη του στους αιώνες που ακολούθησαν την καταστροφή του: η φυγάδευση εκεί του ρήτορα Δημοσθένη και η αυτοκτονία του. Το ιερό εγκαταλείπεται μετά τη Ρωμαϊκή περίοδο για άγνωστο λόγο. Το 1765 επισκέπτεται την περιοχή –τότε γνωστή ως «Παλάτια»– ο Βρετανός περιηγητής Richard Chandler που γίνεται μάρτυρας της απόσπασης αρχιτεκτονικών μελών, για την κατασκευή του μοναστηριού της Παναγίας στην Ύδρα. Στα νεότερα χρόνια ο χώρος αφιερώνεται σε αγροτικές εργασίες, κι από τις αρχές τους 20ου αιώνα ως την απαλλοτρίωση του το 1974 λειτουργεί εκεί αγροικία από την οικογένεια Μακρή.

Η συστηματική διερεύνηση της θέσης ξεκίνησε το 1894 από τους Σουηδούς Sam Wide και Lennart Kjellberg που αποκάλυψαν τμήματα του ναού και άλλων βοηθητικών κτηρίων. Το 1996 το Σουηδικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, σε συνεργασία με την ΚΣΤ΄ Ε.Π.Κ.Α., άρχισε έναν νέο κύκλο ερευνών, υπό τη διεύθυνση της Berit Wells και, στη συνέχεια, του Arto Penttinen. Από το 2007 έως το 2012 οι εργασίες συνεχίστηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος «Καλαυρεία: Η Πόλη, ο Θεός, η Θάλασσα», με βασικό αντικείμενο τη διερεύνηση της καθημερινής ζωής στο ιερό και της σχέση του με την πόλη και τον ευρύτερο κόσμο.

Ο αρχαιολογικός χώρος έχει διαμορφωθεί και είναι σήμερα επισκέψιμος. Ανεβαίνοντας κανείς στο ύψωμα με τη εντυπωσιακή θέα στον Σαρωνικό κόλπο, μπορεί να περπατήσει ανάμεσα στα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των κτηρίων, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονται στο επίπεδο της θεμελίωσης. Από τον ναό σώζεται μόνο ο περίβολος, κάτω από μια πυκνή συστάδα πεύκων, ενώ αμυδρά διακρίνονται τα ίχνη της αγροικίας του 20ου αιώνα. Σε επιλεγμένα σημεία έχουν τοποθετηθεί ενημερωτικές πινακίδες για τους επισκέπτες.

Παράλληλα με τις αρχαιολογικές εργασίες, στο πλαίσιο ενός προγράμματος αρχαιολογικής εθνογραφίας, μελετήθηκε η σχέση των κατοίκων του νησιού με το υλικό παρελθόν του τόπου και η εικόνα τους για τις έρευνες. O αρχαιολόγος Γιάννης Χαμηλάκης και ο ανθρωπολόγος Άρης Αναγνωστόπουλος, ανάμεσα σε άλλα: έκαναν συνεντεύξεις με μέλη της τοπικής κοινότητας, συνεργάστηκαν με σχολεία της περιοχής, καθιέρωσαν μια ετήσια ξενάγηση/ενημέρωση των κατοίκων για την εξέλιξη των ανασκαφών, και, μαζί με τον Φώτη Υφαντίδη, πειραματίστηκαν πάνω στη σύζευξη δημιουργικής φωτογραφίας και αρχαιολογίας.